Technologia obrazowania stała się tak popularna, że również Microsoft postanowił zorientować swoje usługi wdrożeniowe wokół obrazów dysków, a nie jak to miało miejsce do tej pory, rozdrobnionych plików instalacyjnych. Widać to choćby po instalatorze Windows Vista, który de facto rozpakowuje na czystą partycję obraz systemu zapisany na kupionym w sklepie DVD. Dzięki zestawowi Windows Automated Installation Kit (WAIK) każdy może sobie przygotować taką instalację Visty samodzielnie – zainstalować programy, sterowniki , skonfigurować opcje systemowe – a następnie instalować już gotową, "swoją" Vistę. Nie każdy wie jednak, że WAIK świetnie nadaje się też do wykonywania obrazów partycji rozumianych bardziej ogólnie, już nie tylko do instalacji systemu i nie tylko Windows Vista.
Do wykonania obrazu partycji w zestawie Windows Automated Installation Kit (który można pobrać z naszego działu Narzędzia) służy narzędzie o niewielkich rozmiarach, ale za to sporych możliwościach - ImageX. Przed przystąpieniem do tworzenia obrazu należy przygotować środowisko WinPE, do którego będzie można zabootować – obraz można bowiem wykonać tylko w trybie offline, czyli bez uruchomienia zainstalowanego na danej partycji systemu. Jak wykonać WinPE dodając do niego narzędzie ImageX? Opisuje to artykuł Tworzenie obrazu ISO lub pendriva z bootowalnym środowiskiem WinPE 2.0 opublikowany niedawno w naszym serwisie. Dodatkowo wyjaśnia on, jak nagrać takie środowisko WinPE na nośnik USB, który jest chyba wygodniejszy w użyciu niż bootowalna płyta DVD.
Jeszcze jedna rzecz, o której nie można zapomnieć przed wykonaniem obrazu – obraz musi być gdzieś przechowywany. Należy więc przygotować odpowiednio dużą partycję na plik WIM. Oczywiście ImageX obsługuje dwa tryby kompresji (szybki i dokładny), mimo wszystko jednak należy przygotować się na przyjęcie dużego pliku. Innym rozwiązaniem jest przechowywanie pliku obrazu w udziale sieciowym. Jest to możliwe dzięki temu, że środowisko WinPE umożliwia bezproblemowy dostęp do sieci LAN. Najlepiej, jeśli w sieci działa serwer DHCP - nie trzeba będzie wtedy konfigurować adresu IP z poziomu wiersza poleceń.
Tworzenie obrazu
Aby rozpocząć tworzenie obrazu, należy zabootować do środowiska WinPE. Składnia narzędzia ImageX w przypadku wykonywania obrazu jest następująca:
ImageX /capture źródło ścieżka "Nazwa" {"opis obrazu"} {/check | /compress [typ_kompresji] | /config | /flags "Edycja" | /norpfix | /verify}
Parametr /capture określa tryb pracy narzędzia ImageX - w naszym przypadku przechwycenie obrazu. Następnie podaje się źródło, czyli literę woluminu, który ma zostać zapisany do obrazu oraz ścieżkę docelową, czyli nazwę pliku WIM, do którego obraz ma zostać zapisany. Dalej w cudzysłowie znajduje się ostatni wymagany parametr, czyli nazwa obrazu służąca do identyfikacji w przypadku, gdy do tego samego pliku WIM dodane zostaną kolejne obrazy (istnieje taka możliwość).
Następnie można podać opcjonalne parametry narzędzia ImageX. Opis obrazu (koniecznie w cudzysłowie) ma również znaczenie identyfikacyjne. Przełącznik /check wymusza sprawdzanie integralności pliku WIM. Bardzo ważny, choć opcjonalny, jest przełącznik /compress. Oferuje on trzy tryby pracy narzędzia: bez kompresji (none), z szybką kompresją (fast) oraz z maksymalnym stopniem kompresji (maximum). Warto zwrócić uwagę, że typ kompresji ma bardzo duży wpływ na czas wykonywania obrazu, ale ma niewielkie znaczenie podczas jego odtwarzania.
Kolejny parametr opcjonalny /config pozwala podać ścieżkę do pliku konfiguracyjnego, w którym można na przykład zdefiniować listę wykluczeń, czyli plików pomijanych przy tworzeniu obrazu. Parametr /flags ma zastosowanie jedynie, gdy utworzony obraz zawiera system Windows Vista i będzie wykorzystywany przez instalator. Przełącznik /nopfix informuje narzędzie ImageX, że punkty łączeniowe i linki symboliczne nie będą brane pod uwagę w obrazie, jeśli odwołują się do lokalizacji nieuwzględnionej w parametrze źródło (na innej partycji). Ostatni parametr /verify wykonuje końcową weryfikację i sprawdzenie pod kątem błędów i zduplikowanych plików. Ma duży wpływ na czas operacji.
Jeśli ścieżka do pliku konfiguracyjnego nie zostanie podana, ImageX będzie próbował znaleźć i wykorzystać plik wimscript.ini w swoim katalogu. Warto więc wcześniej taki plik utworzyć i zmodyfikować domyślne ustawienia. W pliku konfiguracyjnym można wskazać foldery, pliki lub typy plików, które mają zostać wykluczone z obrazu oraz które mają zostać wykluczone z kompresji. Oto przykład:
[ExclusionList]
ntfs.log
hiberfil.sys
pagefile.sys
"System Volume Information"
RECYCLER
Windows\CSC
[CompressionExclusionList]
*.mp3
*.zip
*.cab
\WINDOWS\inf\*.pnf
Oto przykładowe polecenie ImageX wykonujące obraz dysku C z szybką kompresją. Plik WIM zostanie zapisany na drugim dysku D.
ImageX /capture C: D:\obraz.wim "Obraz C" "Obraz dysku C" /compress fast
Tworzenie obrazu z zainstalowanym systemem Windows XP i kilkoma aplikacjami (partycja z około 4 GB zajętego miejsca) w naszym środowisku testowym trwało z tym rodzajem kompresji około 15 minut. Plik wynikowy zajmował niecałe 2 GB.
Odtwarzanie obrazu
Kiedy zajdzie potrzeba odtworzenia obrazu, jedyne co będzie konieczne do tej operacji to środowisko WinPE z narzędziem ImageX oraz oczywiście plik WIM z utworzonym wcześniej obrazem. Gdy to wszystko będzie już pod ręką, należy zabootować komputer do WinPE i uruchomić narzędzie diskpart. Przed odtworzeniem obrazu należy bowiem po prostu przygotować i sformatować partycję - nie mniejszą, niż partycja źródłowa. Jeśli obraz zawiera partycję bootowalną i chcemy, by tak pozostało, należy nową również ustawić jako aktywną.
Gdy czysta partycja jest już utworzona i sformatowana, należy posłużyć się narzędziem ImageX. Jego składnia w przypadku odtwarzania obrazów jest następująca:
imagex /apply ścieżka numer lokalizacja {/check | /ref | /verify}
Parametr /apply to znów tryb działania narzędzia ImageX - tym razem odtworzenie zapisanego obrazu na dysk. Następnie należy podać ścieżkę do pliku WIM zawierającego obraz oraz numer tego obrazu (w przypadku, gdy plik zawiera tylko jeden obraz, będzie to numer 1). Ostatnim wymaganym parametrem jest lokalizacja docelowa, czyli przygotowana przez nas wcześniej pusta partycja.
Z opcjonalnych parametrów mamy do dyspozycji znane z wykonywania obrazu przełączniki /check oraz /verify, a także nowy przełącznik /ref, który pozwala ustanowić odwołanie do kolejnego pliku obrazu w przypadku, gdy używane są wieloczęściowe pliki SWM. W tym scenariuszu będzie on nieprzydatny.
Oto przykładowe użycie narzędzia ImageX do odtworzenia pliku obrazu. Obraz zapisany na dysku D zostanie odtworzony na partycję C.
ImageX /apply D:\obraz.wim 1 C:
Proces odtwarzania w naszym przypadku trwał około 10 minut. Po jego zakończeniu wystarczyło uruchomić ponownie komputer, a system Windows XP załadował się zupełnie tak, jakby od zawsze był zainstalowany na komputerze. Należy się jednak liczyć z tym, że może wystąpić konieczność ponownej aktywacji systemu.
Znane problemy
Narzędzie ImageX nie zostało stworzone do wykonywania obrazów dysków jako kopii zapasowych. Generalnie służy do przygotowywania obrazów instalacyjnych w celu redystrybucji na innych komputerach w połączeniu z programem Sysprep. Wykonując obraz dysku należy więc pamiętać o następujących rzeczach:
- rozszerzone atrybuty plików nie są uwzględniane podczas wykonywania obrazu
- spośród punktów ponownej analizy (reparse points) w procesie odtwarzania przywracane są tylko punkty łączeniowe i linki symboliczne
- pliki o zadeklarowanym rozmiarze (sparse files) są przechwytywane do obrazu i później odtwarzane, ale po odtworzeniu tracą swoje właściwości i stają się "normalnymi" plikami
- identyfikatory plików Object IDs są utracone