W czasach publicznych beta-testów coraz częściej, zwłaszcza wśród zaawansowanych użytkowników, zachodzi potrzeba instalacji więcej niż jednego systemu operacyjnego. Ten podstawowy, zwykle na dysku C, jest oczywiście najważniejszy, a co z pozostałymi? Lądują one zwykle na dodatkowych partycjach, co wiąże się z wieloma problemami – patycje te trzeba wcześniej posiadać (lub wydzielić), zainstalowanych systemów trudno się później pozbyć (trzeba formatować partycje) i ogólnie na komputerze robi się niezły bałagan. Instalacja na maszynach wirtualnych rodzi z kolei dość zasadniczy problem – nie możemy przetestować, czy wszystkie urządzenia w fizycznym komputerze będą działały z nowym systemem. Może więc czas nauczyć się korzystać z nowej funkcji Windows 7 i Windows Server 2008 R2, która umożliwia instalację systemu i bootowanie z dysku wirtualnego zapisanego w jednym pliku VHD? To naprawdę proste, a w tym artykule pokazujemy krok po kroku, jak tego dokonać.
Virtual Hard Drive (VHD) to otwarty format zapisu dla dysków wirtualnych w rozwiązaniach wirtualizacyjnych Microsoftu - dokładnie ten sam, którego używa Virtual PC 2007, Virtual Server 2005 i Hyper-V. Wielu użytkowników już wie, że w Windows 7 i Windows Server 2008 R2 dodano możliwość tworzenia i podłączania takich dysków w taki sposób, aby były widoczne jako zwykłe dyski w oknie Komputer. Nie wszyscy wiedzą jednak, że dysk VHD można podłączyć w instalatorze systemu i po prostu zainstalować na nim Windows 7 lub Windows Server 2008 R2.
Przygotowanie wirtualnego dysku
Dysk VHD możemy przygotować w samym instalatorze, ale ponieważ operacja w zależności od wielkości dysku trwa przynajmniej kilkanaście minut, prawdopodobnie wygodniej będzie zrobić to z poziomu naszego podstawowego systemu – dysk będzie się tworzył, a my możemy kontynuować normalną prace.
Microsoft dla systemu Windows 7, podobnie jak dla maszyn wirtualnych, umożliwia stworzenie dwóch rodzajów dysków VHD – dysku dynamicznego i o stałym rozmiarze (fixed-size). Dysk o stałym rozmiarze od razu po utworzeniu pochłania tyle miejsca na dysku fizycznym, ile wynosi maksymalny rozmiar pliku VHD. Dysk dynamiczny z kolei zajmuje początkowo kilka megabajtów i jest w razie potrzeby na bieżąco rozszerzany. Operacja rozszerzania powoduje jednak dość znaczny spadek wydajności i generalnie nie polecamy używania dysków dynamicznych do instalowania systemów w sposób opisany w niniejszym artykule.
Aby stworzyć dysk o stałym, ustalonym rozmiarze, należy przygotować lokalizację z odpowiednią ilością wolnego miejsca na dysku fizycznym. Można przeznaczyć na ten cel jeden folder na dużym dysku fizycznym, np. D:\VHDs. Następnie należy uruchomić program diskpart. Jeśli zdecydujemy się na utworzenie dysku VHD w instalatorze Windows, wiersz polecenia można wywołać na ekranie wyboru dysku do instalacji naciskając kombinację klawiszy SHIFT-F10.
Tworzenie pliku VHD polega na podaniu ścieżki do pliku, który ma być utworzony (parametr FILE) oraz jego maksymalnego rozmiaru w megabajtach (parametr maximum). Domyślnie diskpart przyjmuje, że chodzi o dysk o stałym rozmiarze (fixed-size). Jeśli chcemy utworzyć dysk dynamiczny, musimy podać dodatkowo parametr type=expandable.
create vdisk file=D:\VHDs\Windows7.vhd maximum=20000
Tworzenie dysku o stałym rozmiarze trwa jakiś czas (w przeciwieństwie do dysków dynamicznych, które tworzone są niemal natychmiast). Do instalacji systemu Windows 7 polecamy tworzenie dysków wirtualnych nie mniejszych, niż 16 GB. Jeśli planujemy instalować jakieś dodatkowe aplikacje poza samym systemem, warto rozważyć stworzenie większego dysku.
Instalacja systemu w pliku VHD
Po utworzeniu pliku możemy przystąpić do instalacji systemu. Wkładamy do napędu instalacyjną płytę DVD, uruchamiamy ponownie komputer bootując z tej właśnie płyty i przechodzimy przez cały proces do momentu, gdy instalator pyta o dysk docelowy. Jak widać, dysku utworzonego przed chwilą oczywiście nie ma na liście – instalator jeszcze nie wie, że dysk taki istnieje i nie montuje go w systemie. Wystarczy jednak uruchomić wiersz poleceń kombinacją klawiszy SHIFT+F10 i wywołać program diskpart, a w nim polecenie:
select vdisk file=D:\VHDs\Windows7.vhd
attach vdisk
Po zamknięciu okna wiersza polecenia pozostaje już tylko odświeżyć widok dysków w instalatorze i wybrać nowy dysk wirtualny jako miejsce docelowe dla instalacji systemu. Ostrzeżenie, że system nie może zostać zainstalowany na wybranym dysku należy po prostu zignorować.
Praca z systemami na wirtualnych dyskach
Po instalacji system zainstalowany w dysku wirtualnym pojawia się na liście Boot Managera zupełnie tak, jakby był zainstalowany po prostu na drugiej partycji dysku fizycznego. W samej pracy systemu nie ma praktycznie żadnych zauważalnych różnic – po instalacji rzuca się w oczy jedynie fakt, że nie można wykonać klasyfikacji wydajności komputera. System wykrywa wszystkie urządzenia fizycznego komputera, nie ma żadnej emulacji znanej z maszyn wirtualnych. Oczywiście różnice na pewno pojawią się w wydajności – system zainstalowany w pliku VHD będzie nieco słabiej prezentował się na tle systemu na dysku fizycznym, ale różnice są naprawdę niewielkie i podczas normalnego korzystania z komputera (funkcje systemowe, przeglądanie Internetu, aplikacje biurowe) wręcz niezauważalne.
Po instalacji kilku systemów w ten sposób z pewnością uciążliwe stanie się wybieranie systemu do uruchomenia na liście Boot Managera – wszystkie będą nazywały się „Windows 7” i trudno będzie zorientować się, o który system chodzi. Jest rozwiązanie tego problemu jest aplikacja wiersza polecenia bcdedit, składnik systemu operacyjnego do edycji wpisów Boot Managera.
Aby skorzystać z aplikacji bcdedit, należy uruchomić wiersz polecenia (cmd.exe) jako administrator. Następnie należy wyświetlić wszystkie wpisy systemów zlokalizowane w Boot Managerze naszego komputera. Służy do tego polecenie:
Pierwszy zestaw parametrów dotyczy samego Boot Managera i można go zignorować. Pierwszy system operacyjny pojawi się jako drugi zestaw. Należy zaznaczyć (kliknąć prawym przyciskiem myszy i z menu wybrać polecenie Zaznacz, a następnie zaznaczyć tekst), a później skopiować do schowka (tylko kliknąć prawym przyciskiem myszy) wartość wartość identyfikatora systemu, którego nazwę na liście chcemy zmienić. Mając identyfikator pozostaje wydać polecenie:
bcdedit /set {identyfikator} description "Windows 7 w pliku VHD"
Można jeszcze zmienić czas, przez jaki Boot Manager czeka na wybór systemu (domyślnie 30 sekund) i kolejność systemów – czyli który będzie ładowany domyślnie po przekroczeniu czasu. Te operacje również można wykonać z poziomu bcdedit, ale łatwiej skorzystać z polecenia msconfig, które pozwala skonfigurować powyższe parametry w trybie graficznym.
Usuwanie zainstalowanego systemu
Jeśli system zainstalowany w pliku VHD nie jest nam już potrzebny, możemy po prostu usunąć plik dysku wirtualnego – nie trzeba niczego formatować ani martwić się o zgromadzone obok dane na dysku fizycznym. Dane w pliku VHD oczywiście zostaną utracone i należy o tym pamiętać!
Kasowanie plików VHD jest banalnie proste, ale w Boot Managerze – podobnie zresztą jak po formatowaniu prawdziwej partycji z systemem – zostają pozostałości. Usunięty system nadal widnieje na liście wyboru. Łatwo można go jednak stamtąd usunąć korzystając z narzędzia msconfig. Wystarczy zaznaczyć go na liście i nacisnąć przycisk Delete.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w opisany sposób można zainstalować system Windows 7 lub Windows Server 2008 R2 na komputerze, na którym nie ma "tradycyjnie" zainstalowanego Windows 7?
Tak, opisana metoda pozwala na instalację systemu Windows na komputerze, na którym pracują dowolne systemy operacyjne - można np. posiadać system Windows Vista i w pliku VHD zainstalować Windows 7.
Czy podobnie do pliku VHD zainstalować można system Windows Vista?
Nie, bootowanie z pliku VHD to nowość w systemie Windows 7 (i w związku z tym w Windows Server 2008 R2), więc opcja instalacji do pliku VHD ograniczona jest tylko dla tego systemu. Program diskpart w instalatorze Windows Vista nie pozwoli na zamontowanie pliku VHD.
Jaki sprzęt wykrywany jest przez system zainstalowany na dysku VHD? Czy potrzebne są specjalne sterowniki?
Poza miejscem instalacji - plik VHD zamiast partycji dysku fizycznego - zachowanie systemu nie różni się niczym w stosunku do zainstalowanego "tradycyjnie". Wykrywany jest sprzęt fizyczny komputera, bezpośrednio dostępna jest karta graficzna (nie ma emulacji tak jak w maszynach wirtualnych) oraz wszystkie urządzenia wewnętrzne jak i zewnętrzne. Instalacja sterowników przebiega identycznie jak w przypadku systemu zainstalowanego na dysku fizycznym.